Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld

De hoogwaters van 1993 en 1995 staan bij veel Nederlanders nog in het geheugen gegrift. Rivieren bereikten kritieke niveaus, duizenden mensen werden geëvacueerd en het besef groeide dat Nederland zich beter moest voorbereiden op toekomstige piekafvoeren.

De vraag was duidelijk: hoe beschermen we ons land tegen extreem hoogwater zonder het landschap verder vol te bouwen met steeds hogere dijken?

In het gebied tussen Veessen en Wapenveld werd een vernieuwende oplossing gevonden. Een oplossing die niet alleen de veiligheid vergroot, maar ook de kwaliteit van het landschap versterkt. Daarmee ontstond de basis voor een project dat later zou worden beschouwd als één van de kroonjuwelen van Ruimte voor de Rivier.

De ambitie was groot. Het project moest een substantiële verlaging van de waterstand op de IJssel realiseren en tegelijkertijd rekening houden met uiteenlopende belangen.

Bewoners wilden een veilige leefomgeving behouden. Agrariërs moesten hun bedrijfsvoering kunnen voortzetten. Natuurorganisaties zagen kansen voor ecologische versterking. Overheden stelden hoge eisen aan veiligheid, duurzaamheid en ruimtelijke kwaliteit.

Daar kwam nog een technische uitdaging bij: de hoogwatergeul zou slechts in uitzonderlijke situaties worden ingezet. Juist daarom moest het systeem onder alle omstandigheden betrouwbaar functioneren wanneer het moment zich zou aandienen.

Het vroeg om een zorgvuldig samenspel van techniek, planning, ontwerp en uitvoering.

De gekozen oplossing is even ingenieus als indrukwekkend.

In plaats van een permanente rivierarm aan te leggen, werd een gebied van ongeveer acht kilometer lang ingericht tussen twee nieuwe dijken. Hierdoor ontstond een gecontroleerde hoogwatergeul die uitsluitend bij extreem hoge rivierstanden wordt ingezet.

Bij Veessen werd een geavanceerd inlaatwerk gebouwd met grote stalen kleppen. Zodra de waterstand op de IJssel een kritische grens bereikt, stroomt het water gecontroleerd de geul binnen. Aan de zijde van Wapenveld zorgt een slim ontworpen uitlaatwerk ervoor dat het water weer veilig terugkeert naar de rivier.

Ook de infrastructuur werd volledig afgestemd op deze bijzondere functie. Twee bruggen van ongeveer 800 meter lengte waarborgen de bereikbaarheid van de omgeving, zelfs wanneer de geul in werking treedt. Daarnaast zijn diverse kunstwerken gerealiseerd, waaronder een gemaal, sluis, recreatieve voorzieningen en ecologische verbindingen die naadloos opgaan in het landschap.

Bijzonder was ook de wijze van uitvoering. Om overlast voor de omgeving zoveel mogelijk te beperken, werden bouwmaterialen grotendeels via de IJssel aangevoerd. Het zand voor de dijken werd zelfs via leidingen hydraulisch getransporteerd. Een slimme logistieke aanpak die zowel de veiligheid als de duurzaamheid van het project ten goede kwam.

Vandaag de dag staat de Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld bekend als één van de meest succesvolle waterveiligheidsprojecten van Nederland.

Bij extreem hoogwater kan tot 45 procent van het IJsselwater via de geul worden afgevoerd. Hierdoor daalt de waterstand op de rivier met ongeveer 71 centimeter. Een verschil dat letterlijk van levensbelang kan zijn voor bewoners, bedrijven en infrastructuur in het IJsseldal.

Maar het succes van het project gaat verder dan waterveiligheid alleen.
Waar vroeger vooral sprake was van een functioneel landbouwgebied, is een veelzijdig landschap ontstaan waarin natuur, recreatie en landbouw op een natuurlijke manier samenkomen. Fietsers, wandelaars, bewoners en vogelliefhebbers profiteren dagelijks van een gebied dat aantrekkelijker en toegankelijker is geworden.

Dat deze integrale aanpak bijzonder is, bleef niet onopgemerkt. Het project ontving meerdere prestigieuze onderscheidingen, waaronder de Betonprijs en de Nederlandse Bouwprijs. Een erkenning voor een project dat laat zien hoe Nederland ook in de toekomst veilig én leefbaar kan blijven.

Wat dit project voor mij bijzonder maakte, was de combinatie van technische complexiteit, maatschappelijke impact en de samenwerking tussen verschillende disciplines. Juist binnen dergelijke grootschalige infrastructurele projecten komt het belang van goede projectbeheersing volledig tot zijn recht.

Met trots kijk ik terug op mijn bijdrage aan de realisatie van de Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld; een project dat niet alleen de waterveiligheid van Nederland versterkt, maar ook laat zien hoe innovatie, samenwerking en vakmanschap kunnen leiden tot duurzame oplossingen voor toekomstige generaties.